Για τους φίλους μου που διαβάζουν την πολιτική κατάσταση πίσω απ’ αυτόν.«Ο φανατισμός ανθεί όταν κυριεύει ένα σύνολο ανθρώπων, συντηρείται από τη μέθεξη πολλών υποκειμένων, φουντώνει όπως η φωτιά σ΄ ένα ανεμοδαρμένο δάσος – το ένα λαμπαδιάζει το άλλο, ώσπου όλο το δάσος γίνει παρανάλωμα του πυρός» (Μ. Πλωρίτης)
Φανατισμός είναι η τυφλή προσήλωση σε μια ιδέα, πίστη ή ένα πρόσωπο, η οποία τελικά οδηγεί τόσο στην άρνηση κάθε κριτικής, όσο και σε αντιπάθεια μέχρι και μίσος σε όποιον πιστεύει το αντίθετο.
Την ταυτότητα του ανθρώπου συνυφαίνουν ο τρόπος σκέψης, το πώς αντιλαμβάνεται τα πράγματα, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά στα προβλήματα που παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια της ζωής του. Βασικό στοιχείο της ταυτότητας του ατόμου και γενικότερα της ανθρώπινης φύσης είναι η ανάγκη και επιθυμία ανεύρεσης κάποιων σταθερών σημείων αναφοράς, κάποιων...
βεβαιοτήτων, που θα δώσουν νόημα και διέξοδο στη ζωή του. Ο Νίτσε γράφει: «Ο φανατισμός είναι η μόνη μορφή θέλησης που μπορεί να διαπνέει τους αδύναμους και τους ντροπαλούς».
Θύμα της ανασφάλειάς του το άτομο αναζητεί ερείσματα, για να νιώσει ασφαλές και δυνατό (πρόσωπο, Θεό, ομάδα, έθνος) και αισθάνεται ευχαρίστηση να εξουσιάζει, αλλά και να εξουσιάζεται. Γίνεται τυφλό όργανο ενός ατόμου ή μιας ιδεολογίας και με την έμφυτη τάση που το διακατέχει, πιστεύει σε μια «αδιαμφισβήτητη» αλήθεια και έτσι δημιουργείται η πρωτογενής αιτία του φανατισμού.
Για τους φανατικούς, που είναι τυφλωμένοι από τα πάθη τους και εγκλωβισμένοι στο θυμικό τους, όλες οι άλλες «αλήθειες» ξεθωριάζουν μπροστά στη μοναδικότητα και την «ιερότητα» της δικής τους «αλήθειας», η οποία λειτουργεί εξουσιαστικά στη σκέψη τους, δεν τους επιτρέπει να έχουν καθαρή όραση και αντιλαμβάνονται τα πράγματα μέσα από μια στενόμυαλη οπτική. Συνήθης μορφή του φανατισμού είναι αυτή του κομματικού, στο πλαίσιο του οποίου τα άτομα τείνουν να υιοθετούν απόλυτα τις απόψεις και την ιδεολογία ενός κόμματος ή ενός πολιτικού ηγέτη, τις στηρίζουν και τις προωθούν, ενώ απορρίπτουν, χωρίς σκέψη, χωρίς καν να τις ακουν ή να τις εξετάζουν, τις απόψεις των άλλων πολιτικών κομμάτων ή ηγετών και έχουν την ανάγκη κατασκευής ενός αντιπάλου ή ενός εχθρού. Κρίνουν θετικά και υποστηρίζουν με πάθος, κάθε πράξη του δικού τους κόμματος, έστω κι αν πρόκειται για μια εξόφθαλμα λανθασμένη επιλογή. Αδυνατούν, μάλιστα, να πραγματοποιήσουν έναν ουσιαστικό πολιτικό διάλογο, εφόσον η μόνη τους μέριμνα είναι η επιβολή των κομματικών απόψεων που υπηρετούν και δεν κατορθώνουν έτσι να αντιληφθούν την αξία των αντίθετων απόψεων και αντεπιχειρημάτων. Ο φανατισμός γίνεται αιτία έξαψης των πολιτικών παθών, διαμορφώνει μια κοινωνία χαρακωμάτων και αντιπαλότητας, διαρρηγνύει την κοινωνική συνοχή, επιβάλλει το δίκαιο του ισχυρού, νομιμοποιεί ένα καθεστώς «ζούγκλας» και υπονομεύει τη Δημοκρατία.
Ο φανατικός επομένως, δεν απέχει πολύ από το να ομοιάζει και να συμπεριφέρεται όπως οι δεσμώτες του πλατωνικού σπηλαίου. Εκείνοι έβλεπαν μόνο τις σκιές των πραγμάτων και θεωρούσαν ότι αυτό που έβλεπαν ήταν τα ίδια πράγματα. Σε ανάλογη θέση βρίσκεται και ο φανατικός που, αυτοεγκλωβισμένος σε απατηλές αλήθειες, αδυνατεί να απελευθερωθεί και να αντικρίσει το φως της αλήθειας και της πραγματικότητας.
Χρειάζεται, λοιπόν, ένα συγκλονισμό της συνείδησης, για να αποδεχτεί την πολυεδρικότητα της ζωής και του κόσμου. Η ανάβαση του φανατικού – δεσμώτη στον έξω (πραγματικό) κόσμο θα εξαλείψει την πλάνη των σκιών και θα αποκαλύψει το περιεχόμενο της βαθύτερης ουσίας και της αλήθειας του κόσμου.
Ο φανατισμός, πανάρχαιο ανθρώπινο σαράκι, έγινε πολλές φορές η αιτία να πάει ο πολιτισμός πολλά βήματα πίσω. Σε πείσμα δε του ορθολογισμού και των επιστημονικών κατακτήσεων ο φανατισμός είναι ακόμη εδώ και μας θυμίζει ότι η μάχη με το παράλογο, το αυθαίρετο, το παρωπιδικό, δεν έχει προς το παρόν κερδιθεί. Υποχρέωση μας είναι να εστιάσουμε στην ανθρωπιστική παιδεία, ώστε να βάλουμε τις βάσεις για μια κοινωνία απροκατάληπτη, αφανάτιστη. Το οφείλουμε στον άνθρωπο όπου γης και στον πολιτισμό του, γιατί είναι ο μόνος που τον καταφάσκει και τον πραγματώνει ως οντότητα.
«Ο φανατικός δεν έχει ερωτήσεις, ξέρει όλες τις απαντήσεις. Ο περίεργος, που ξέρει πως στον κόσμο υπάρχουν περισσότερες από απαντήσεις, δεν μπορεί να είναι φανατικός» (΄Αμος Οζ).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου