Η «μάχη των τραγουδιών» στο «Θίασο»

Στην αριστουργηματική ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου, «Ο Θίασος», υπάρχει μια σκηνή που εκτυλίσσεται σε ένα κέντρο διασκέδασης, την Πρωτοχρονιά του 1946. Είναι δύο παρέες, η μια αποτελείται από νέα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, η άλλη, από «εθνικόφρονες», φιλοβασιλικούς. Δεν ανταλλάσσουν μεταξύ τους κουβέντα, λένε, όμως, όσα έχουν να πουν με τα τραγούδια. Τραγούδια γνωστά, που όμως στην αλληλουχία τους εκφράζουν τη σύγκρουση των  δύο διαφορετικών κόσμων το Δεκέμβρη του ΄44 στην Αθήνα. 

Απολαύστε τη σκηνή

Ακολουθούν οι στίχοι κάποιων τραγουδιών που γράφτηκαν και τραγουδήθηκαν στη διάρκεια των Δεκεμβριανών και λίγο μετά, όπως τους βρήκαμε στη συλλογή «Τα αντάρτικα τραγούδια», εκδόσεις «Τετράδιο», 1975.

Ήρθανε πάλι τύραννοι 

 

 Μοιρολογούνε τα βουνά και σιγοκλαιν’ οι κάμποι
Ο Κιθαιρώνας έγειρε, στον Ελικώνα λέει:
Πες μου μεγάλε μου αδερφέ, μην άκουσες, μην είδες
που πήγε ο καπετάνιος μας, ο αρχηγός μας Άρης
με τη γενειάδα τη δασιά και τ’ αετού το μάτι
που τ’ όνομα του τρέμανε ναζήδες και φρατέλοι
κι οι Ράλληδες λουφάζανε στις τρύπες σαν ποντίκια; 

Πες του να κάνει γρήγορα καθόλου μην αργήσει 
κι ήρθανε πάλι τύραννοι, οι γερμανοτσολιάδες, 
με τους Εγγλέζους συντροφιά και με τους αραπάδες.
Κλέβουν, ρημάζουν τα χωριά, σκοτώνουν, σκλάβους παίρνουν. 

 

Το τραγούδι της αμνηστίας 

 

 Στις φυλακές δεκαοχτώ χιλιάδες
αντιφασίστες κρατούνται στα δεσμά
όλοι μαζί, πατέρες και μανάδες 
να λευτερώσουν τα ένδοξα παιδιά

Απ΄άκρη σ’ άκρη σ΄όλη την Ελλάδα 
ας ακουστεί η δίκαιη φωνή 
ας το βροντήξει της Λευτεριάς καμπάνα
κι΄ας το φωνάξει το θρυλικό χωνί.

Θέλει ο Λαός να δώσουν αμνηστία
σ΄αγωνιστές μ΄ατρόμητη καρδιά
που πολεμήσαν για την ελευθερία
μέσα στις πόλεις κι΄απάνω στα βουνά.

Για να χτιστεί καινούργια η πατρίδα
απ΄τα συντρίμια κι΄απ΄το χαλασμό
πρέπει να σπάσει η μαύρη αλυσίδα
να θανατώσουμε το νέο φασισμό. 

 

Το τραγούδι του Γκύζη 

 

Καισαριανή το Στάλινγκραντ
η Καλλιθέα η Μόσχα
κι οι συνοικίες του Λαού (δις)
μας οδηγούν στη δόξα. 

Μ΄ανδρειωμένη καρδιά του ΕΛΑΣ τα παιδιά
θα βαδίσουμε εμπρός, πάντα εμπρός, πάντα εμπρός.

Η Καλογρέζα, η Κοκκινιά
που στον αγώνα πρώτες
συνθήματα ερίξαμε
θάνατος στους προδότες.

Στα Τουρκοβούνια εκεί ψηλά
στο δοξασμένο Γκύζη
χαφιές, προδότης, Μπουραντάς
ποτέ δεν θα πατήσει. 

Μαλιχέρια, τραμπλόν
χειροβομβίδες, λεμπλέν 
και στη δόξα αυτά 
μας οδηγούν, μας οδηγούν. 

 

Αν είσαι κι αν δεν είσαι 

 

-Αν είσαι κι αν δεν είσαι του βασιλιά παιδί
να μάθεις να δουλεύεις αν θες να τρως ψωμί.
Σφυροδρέπανο κι αξίνα 
κάτω ο φασισμός κι η πείνα. 

-Αν είσαι κι αν δεν είσαι και του δημάρχου γιος
να μάθεις να δουλεύεις αν θέλεις για να τρως.
Σφυροδρέπανο κι αστέρι
και γροθιά με τόνα χέρι.

-Αντε να πάμε πέρα- και τι να κάνουμε
Να ιδούμε τη Ρωσία κι ας αποθάνουμε.
Το σφυρί και το δρεπάνι
τους φασίστες θα ξεκάνει.

-Ήρθε ο καιρός μας ήρθε, βαράτε τα βιολιά
να ειδεί μιαν άσπρη μέρα και η φτωχολογιά.
Σφυροδρέπανο κι αξίνα
κι ο ΕΛΑΣ μεσ΄στην Αθήνα. 

 

Της Μυτιλήνης

 

Του ΙΑΜ, του ΙΑΜ τσι γ΄ ΙΠΟΝ
μας ανοίξαν τα μάτια λοιπόν
τσ΄ότ΄να κάνιτι, ρε γκμπάρ, 
δε μας βάζιτι σαμάρ΄
στις ικλουγές θα μας βρείτε απών!

Ρε Γιώργου βασλέ μας
για ρίξε μπρούς τνη γη κουμμάτ΄του βλέμμα σ΄. 
Ο βασλές του κλουτσιάρικου του μλάρ, 
δεν του πήρι ακόμα χαμπάρ΄
τς έστλι τουν Παπαντριγιά 
τσι τς αράπιδες, ντ γκουπριγιά, 
να μας βάλουν τσινούργιου σαμάρ΄.

Φονιάδες φασίστες, 
αγήτε μη σας στείλουμε στς ακσίστις.
Μα ξυσπάσαν τ΄μλάρια
πετάξαν απ΄τς κατίνις τα σαμάρια. 

(Το τραγούδι αυτό γράφτηκε από το λαϊκό ποιητή Στρατή Ανεζινό και  αναφέρεται στην απόβαση που θέλησε να κάνει ο βρετανικός στόλος στη Μυτιλήνη το Δεκέμβρη του 1944) 

 

Μαντινάδες του Δεκέμβρη 

 

– Γεια σου χαρά σου αγωνιστή λεβέντη ελασίτη,
που έχεις κάνει Στάλνγκραντ εσύ το κάθε σπίτι

–Παίρνει τους όλμους ο ΕΛΑΣ και μια παλιά αραβίδα
και κανονίζει δύο τανκς με μια χειροβομβίδα

–Ο Σκόμπυ νάνους έφερε, μα τίποτα δεν κάνει, 
γιατί κι αυτό  κι οι νάνοι του είναι μπροστά μας… νάνοι

–Η συνοικία του Ψυρή ξεπέρασε τ΄ Αρκάδι 
και Άγγλους με τη σέσουλα ξαπόστειλε στον Άδη

–Τώρα τους μάθαμε καλά τους Άγγλους μας συμμάχους
που με τ΄αεροπλάνα τους χτυπάνε τους αμάχους

–Από τ΄αεροπλάνα του το σήμα ο Σκόμπυ σβήνει
μα κι αν το σήμα έσβησε, το στίγμα θα του μείνει

–Γεια σου λεβέντη μου ΕΛΑΣ, εσύ τη νίκη δος μου, 
εσένα καμαρώνουνε όλοι οι λαοί του κόσμου. 

 

Αθήνα και πάλι Αθήνα 

 

Αθήνα και πάλι Αθήνα 
θάνατος ή λευτεριά
στη βια ορθώνεται κάστρο
συντρίβει η γροθιά σου τα ξένα θεριά.

Με μπόρα ή με λιακάδα
μ΄ορμή ο λαός προχωρεί
έτοιμη όλη η Ελλάδα
στο πλάι σου Αθήνα μας ν΄αγωνιστεί.

Αθήνα και πάλι Αθήνα
θάνατος ή λευτεριά
με φτυάρια, με πέτρες, με ξύλα
παλεύομε γέροι, γριές και παιδιά. 

Αθήνα, πολέμα Αθήνα 
πιστός ο ΕΛΑΣ ο φρουρός
χτυπάτε, συντρίψτε το Σκόμπυ
στα όπλα, πολίτες, στη νίκη, εμπρός! 

πηγή merodromos.